ข้อมูลมหัตในพระไตรปิฎกสากล

ข้อมูลมหัตในพระไตรปิฎกสากล (The World Tipiṭaka Bigdata) และระบบการใช้งาน Openpāḷi 2020

Openpāḷi หรือ ระบบการทำงานพระไตรปิฎกสากล ด้วย หลักการ Open Source

Open มาจาก Open Source คือวิธีการในการออกแบบ พัฒนา และแจกจ่ายสำหรับต้นฉบับของสินค้าหรือความรู้ โดยเฉพาะซอฟต์แวร์ โดยโอเพนซอร์ซ ซึ่งกล่าวได้ว่าเป็นรูปแบบหนึ่งในการออกแบบ และแผนการในการดำเนินการ โดยโอเพนซอร์ซเปิดโอกาสให้บุคคลอื่นนำเอาระบบนั้นไปพัฒนาได้ต่อไป ในการนี้โครงการพระไตรปิฎกสากลได้จัดทำเพื่อมอบให้องค์กรที่เหมาะสมเป็นลำดับแรก ก่อนที่จะเปิดให้เป็นสาธารณะอย่างสมบูรณ์

ตัวอย่าง Openpāḷi ในโครงการพระไตรปิฎกสากลที่จะแนะนำต่อไปนี้ เป็นตัวอย่างในการตรวจสอบ ปาฬิ-อักษรโรมัน จาก พระไตรปิฎกสากล พ.ศ. 2548 ปรับปรุงใหม่ พ.ศ. 2562 ซึ่งได้พัฒนาเป็นเสียงสัชฌายะดิจิทัล อันเป็นการออกเสียงจากโน้ตเสียงพระไตรปิฎกสากล ชุด ส.ก. พุทธศักราช 2559 ซึ่งอ้างอิงอักขรวิธีการออกเสียงตามต้นฉบับ จปร. อักษรสยาม พ.ศ. 2436 และ สิทธิบัตรโปรแกรมการแบ่งพยางค์อัตโนมัติ เลขที่ 46390 (ประดิษฐ์โดย สุรธัช บุนนาค และคณะ เพื่อมอบให้มูลนิธิพระไตรปิฎกสากล พ.ศ. 2557) มีรายละเอียดดังนี้ :

1. การอ้างอิงอักษรสยาม

การอ้างอิงอักขรวิธีสยามปาฬิ จาก ฉบับ จปร. พ.ศ. 2436 ซึ่งเป็นระบบที่ริเริ่มการเขียนเสียงปาฬิ ด้วยสัทสัญลักษณ์ ได้แก่ เครื่องหมายการแบ่งพยางค์เสียงสะกด (ไม้วัญฌการ) และเครื่องหมายการแบ่งพยางค์เสียงกล้ำ (ไม้ยามักการ) เป็นครั้งแรกของโลก

2. การปริวรรตอักษรต่างๆ

ตัวอย่างการปริวรรตอักษร (Pāḷi Transliteration) คือ การถอดอักษรเป็น 4 กลุ่มอักขะระชาติพันธุ์ที่สำคัญของโลก คือ 

2.1. ปาฬิ-ไต
       Pāḷi-Tai
       (ดู รายละเอียด)

2.2. ปาฬิ-โรมัน
       Pāḷi-Roman
      (ดู รายละเอียด)

2.3. ปาฬิ-คิรีลลิซะ ของรัสเซีย
      Pāḷi-Kirillitsa, Russian
      (ดู รายละเอียด)

2.4. ปาฬิ-พินอิน
       The New Phonetic Alphabet-Pinyin
       (ดู รายละเอียด)

การเขียนเสียงด้วยสัททะอักขะระต่างๆ ข้างต้น เป็นระบบการถอดเสียงในทางภาษาศาสตร์ ริเริ่มโดย ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร. วิจินตน์ ภาณุพงศ์ หรือที่เรียกว่า Phonetic Transcription ซึ่งเป็นระบบการเขียนเสียงที่ละเอียดกว่า การถอดอักษร (Transliteration) ในข้อ 2

3. ตัวอย่างการออกเสียงสัชฌายะ 

สัชฌายะ คือการออกเสียงตามกฎไวยากรณ์ โดยมุ่งเน้น เสียงละหุ และเสียงคะรุ ตามพยัญชะนะกุสะละ ในพระวินัยปิฎก คัมภีร์ปริวารวัคค์

ตัวอย่างเสียงนี้เป็นเสียงของผู้ที่ชำนาญไวยากรณ์และได้รับการฝึกในทางดุริยางคศาสตร์การออกเสียง โดยอ่านจากโน้ตเสียงพระไตรปิฎกสากล ชุด 250 เล่ม พ.ศ. 2562 

จุดเด่นของเสียงสัชฌายะดิจิทัล คือ การออกเสียงสามัญ หรือเสียงที่ไม่มีวรรณยุกต์สูงต่ำ ตามหลักนิรุตติศาสตร์ของ ปาฬิภาสา ซึ่งเป็นเสียงของภาษาในตระกูลอินโด-ยูโรเปียน

ตัวอย่างการออกเสียงสัชฌายะ

4. ตัวอย่างการอ่านคำแปล

ในตัวอย่างที่ต่อจากข้อมูลการปริวรรตเป็นตัวอย่างการอ่านคำแปลเป็นภาษาไทย และภาษาอังกฤษ

ร่างคำแปลภาษาไทยโดย อาจารย์สิริ เพ็ชรไชย ป.ธ. 9 ผู้ก่อตั้งและประธานมูลนิธิพระไตรปิฎกสากล และศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร. วิจินตน์ ภาณุพงศ์ ผู้ก่อตั้งภาควิชาภาษาศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และประธานกองทุนสนทนาธัมม์นำสุข ท่านผู้หญิง ม.ล. มณีรัตน์ บุนนาค ในพระสังฆราชูปถัมภ์สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร ผู้ดำเนินโครงการพระไตรปิฎกสากล

ตัวอย่างเสียงอ่านคำแปลไทย

ส่วนภาษาอังกฤษ แปลจากภาษาไทย โดย ศาสตราจารย์ วิสุทธิ์ บุษยกุล ราชบัณฑิตสาขาตันติภาสา ผู้ก่อตั้งโครงการพระไตรปิฎกสากล อักษรโรมัน และ อาจารย์เสฐียรพงษ์ วรรณปก ป.ธ. 9 ราชบัณฑิตสาขาพุทธศาสนา ที่ปรึกษาโครงการพระไตรปิฎกสากล

ตัวอย่างเสียงอ่านคำแปลอังกฤษ

การแปลได้ริเริ่มการแปลจากปาฬิภาสา บรรทัดต่อบรรทัด และมุ่งเน้นการถอดเสียง เช่น อานันท์ แปลเป็นรูปศัพท์ว่า Ānanda หรือ อานันท์ ในภาษาไทย ส่วนการออกเสียงคำแปลเป็นการมุ่งเน้นการออกเสียงจากปาฬิภาสาดั้งเดิม เช่น อานันท์ หรือ อานันดะเถระ (Ānandathera) เป็นต้น

เสียงอ่านคำแปล เป็นเสียงสังเคราะห์ในระบบคอมพิวเตอร์ เพื่อเป็นตัวอย่างอักขรวิธีการออกเสียงในระบบเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ AI 

5. ระบบอ้างอิงสากล

ระบบอ้างอิงสากล หรือ พระไตรปิฎกศึกษาอ้างอิงสากล (Tipiṭaka Studies Reference) เป็นเนื้อหาจากปทานุกรมพระไตรปิฎกศึกษาสากล ชุด 40 เล่ม พ.ศ. 2551 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการตรวจทาน ที่เรียกว่า The World Tipiṭaka Critical Apparatus ที่พิมพ์ในเชิงอัฏฐ์ของการตรวจทานพระไตรปิฎกฉัฏฐสังคีติ อักษรพม่า พ.ศ. 2500 เพื่อปริวรรต และจัดพิมพ์เป็น ฉบับมหาสังคีติ อักษรโรมัน พ.ศ. 2548 

การอ้างอิงใน Openpāḷi นี้ สามารถสืบค้นต้นฉบับสากล อักษรโรมัน ทั้งข้อมูลภาพและข้อมูลเสียงสัชฌายะ ตลอดจนเสียงการอ่านคำแปล ทั้ง 86 คัมภีร์ปาฬิในระบบดิจิทัล (หรือชุด 40 เล่มหนังสือ) พร้อมทั้งดัชนีต่างๆ ในปทานุกรมพระไตรปิฎกศึกษาอ้างอิงสากลที่กล่าวไว้เบื้องต้น